مجموعه تاريخي و فرهنگي "خالد نبي" در شرق استان گلستان ازجمله جاذبه‌هاي سياحتي استان است كه هر ساله پذيراي زائران و گردشگران داخلي و خارجي است.

اين مجموعه در ‪ ۵۵‬كيلومتري شمال شرقي كلاله واقع شده و شامل زيارتگاه خالد نبي (ع)، بقعه عالم بابا، بقعه چوپان عطا، گورستان و چشمه خضردندان است.

براساس برخي آمارها هر سال ‪ ۷۰‬تا ‪ ۸۰‬هزار زائر و گردشگر داخلي و همچنين ‪ ۲۰‬گروه گردشگر و محقق خارجي از اين زيارتگاه ديدن مي‌كنند.

اين مجموعه از مشرق به كوههاي باباشملك و از شمال، جنوب و غرب به هزاردره منتهي مي‌شود.

مجموعه خالد نبي بر فراز قله كوه گوگجه داغ واقع شده كه حدود ‪ ۷۰۰‬متر از سطح دريا ارتفاع دارد.

علي‌رضا حصارنوي در دانشنامه گلستان در اين زمينه مي‌نويسد: حضرت خالد نبي از پيامبران تبليغي و نيز طبق اعتقادات رايج عالم بابا پدر همسر خالد نبي و چوپان عطا يكي از اولياي گمنام او است كه همگي آنها در منطقه بخصوص در بين تركمن‌ها مورد توجه و احترام هستند و اين منطقه هر هفته از نقاط مختلف زائراني دارد.

در اين دانشنامه آمده است: يكي از پيامبران عرب بعد از حضرت عيسي (ع) خالد نبي غيث بن سنان بود كه در گفت و گوهاي محاوره‌اي تركمنها به او "حالت نبي" مي‌گويند و فاصله زماني ظهور خالد نبي و ولادت خاتم الانبيا چهل سال است.

همچنين حاج عبدالجليل آخوند جعفرباي از علماي تركمن صحرا و گنبدكاووس در اين زمينه درمطلبي با عنوان فضيلت نامه خالد نبي به زبان تركمني گفته است: حضرت خالد نبي كه مردم مسلمان تركمن نسل اندرنسل به‌زيارت بقعه ايشان مبادرت كرده‌اند به شهادت كتب تاريخي يكي از پيامبران الهي بوده است.

وي افزوده است: به اعتقاد مردم مسلمان تركمن خالد نبي دربلندترين نقطه كوهي در شرق به خاك سپرده شده است.

درحاشيه بناي خالد نبي گورستان عظيمي بر روي تپه ماهور اطراف وجود دارد كه همگي داراي سنگ مزارهاي ايستاده هستند كه از نظر فرم وتزئينات با ديگر سنگ مزارهاي شناخته شده در منطقه متفاوت است.

همچنين گفته مي‌شود بقعه خالدبن سنان در بالاترين سطح اين محوطه قرار دارد.

در اين گورستان بيش از ‪ ۶۰۰‬سنگ مزار ايستاده تا ارتفاع حداكثر دو متر ديده مي‌شود.

بر اساس اين گزارش درسال ‪ ۸۰‬گورستان خالد نبي و مجموعه‌هاي وابسته به آن توسط اداره كل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري گلستان در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيده است.

زيارتگاه خالد نبي به صورت بنايي مسقف باپلان چهارضلعي و تعدادي پنجره و در ورودي است كه در ورودي بقعه داراي قوس هلالي و پنجره‌ها و در ورودي فلزي ساده است كه هيچ كتيبه يا نقش تزييني در آن ديده نمي‌شود.

سقف آرامگاه از بيرون گنبدي مدور سبزرنگ است و داخل بقعه فقط قبري ساده به شكل قبرهاي پشته‌اي به ارتفاع حدود ‪ ۱/۵‬متر ديده مي‌شود كه فاقد كتيبه تاريخي است، همچنين سقف بقعه بر روي دو ستون فلزي استوار شده است.

در داخلي زيارتگاه نيز بر روي قبر پارچه سفيدي كشيده شده كه روي آن نوار و تكه پارچه‌هاي رنگي به صورت افقي دوخته شده است.

در نزد تركمنها سنتي وجود دارد كه براساس آن، زماني كه فرد جوان تازه ازدواج كرده، فوت شود براي وي علاوه بر سنگ مزار نماد خاصي از پارچه‌هاي سفيد كه بر روي آن نوارهاي رنگي دوخته شده قرار مي‌دهند.

در اطراف بقعه خالد نبي همچنين تعدادي اتاق و زائرسرا براي اقامت و استراحت زائران و يك باب مسجد و تعدادي سرويس بهداشتي و آب انبار ساخته شده است.

تركمنها به اين آب انبارها لاري مي‌گويند، آب آن از باران تامين و به وسيله شيرواني و لوله‌ها به داخل مخزن هدايت مي‌شود.

يكي ديگر از بخشهاي اين مجموعه بقعه عالم بابا با بنايي ساده و چهار ضلعي است كه در هر ضلع آن يك پنجره وجود دارد كه پنجره ضلع جنوبي آن تبديل به مدخل ورودي به اتاق هلالي است.

سقف و گنبد بقعه عالم بابا به صورت نوك تيز و شش ضلعي درمركز سقف ساخته شده‌است و در داخل آن فقط صورت قبري ساده بدون كتيبه ديده مي‌شود.

كمي دورتر از زيارتگاه خالد نبي و بر سر قله هزار دره شمالي بقعه چوپان آتا(عطا) وجود دارد كه به صورت بنايي ساده، مسقف با پلان چهار ضلعي ساخته شده وهر ضلع آن يك پنجره با قوس هلالي دارد كه پنجره شمالي تبديل به مدخل شده و گنبد بقعه فلزي به صورت نوك تيز شش ضلعي در مركز سقف ساخته شده و داراي كمربندي است.

در روايات آمده است كه چوپان آتا يكي از اولياي گمنام يايكي از همراهان يا خادمان حضرت خالدنبي بوده‌است.

از سوي ديگر در گورستان خالد نبي سنگ مزارهاي ايستاده به سه شكل استوانه‌اي بلند، صليبي شكل و يا بصورت نيم كره و نيز به شكل قوچ ساخته شده‌است.

بر اساس يافته‌ها قدمت مجموعه تاريخي فرهنگي خالد نبي به سده‌هاي ‪ ۶‬تا ‪۸‬ هجري قمري مي‌رسد.

همچنين در مجاورت زيارتگاه خالد نبي چشمه آبي وجود دارد كه بيشتر در فصل بهار جريان دارد كه به اعتقاد زائرين آب اين چشمه شفابخش است.

شهرستان كلاله در شرقي‌ترين نقطه استان گلستان واقع شده است و با چهار- هزار و ‪ ۹۶۲‬كيلومترمربع وسعت جمعيتي حدود ‪ ۱۶۰‬هزار نفر دارد.

از جمله مراكز گردشگري و آثار تاريخي اين شهرستان "چشمه نواز"، "آق‌سو"، "مدرسه و مسجد كريم ايشان"، "مقبره مختومقلي فراغي"، "زيارتگاه امام عبدالله" و سه كارگاه كاوش باستانشناسي ديوار تاريخي گرگان به نامهاي كارگاه "قره ديب، يساقليق و قره‌يسر" است.