«عنصرهاي اساسي پوشاك مردانه تركمنهاي يموت ، پيراهن فراخي است با آستين هاي دراز كه هم پيراهن زير است و هم جامه رو براي مردان در هر سن و سال و تنبانهاي گشاد پيراهنهاي مردان مسن و روحانيون ، دراز است و تا به زانو مي رسد . ..

لباس مردان تركمن
«عنصرهاي اساسي پوشاك مردانه تركمنهاي يموت ، پيراهن فراخي است با آستين هاي دراز كه هم پيراهن زير است و هم جامه رو براي مردان در هر سن و سال و تنبانهاي گشاد پيراهنهاي مردان مسن و روحانيون ، دراز است و تا به زانو مي رسد . پيراهن هاي مردانه را از پارچه هاي نخي رنگارنگ مي دوزند . مردان ميان 50 تا 60 ساله و بزرگتر از آن پيراهن سپيد مي پوشند . يقه اين پيراهن ها ، مدور (سوپي يا كا) ، بي دكمه و با بريدگي افقي در بالاي شانه ها ست . در آخر بريدگي پارچه هايي مي دوزند و آن را با نوار كوتاهي (ياكا – يوپي) محكم مي كنند . اين پيراهن ها ع نقش و نگاري ندارند و آرايش آنها نواري است كه در كنار يقه جيبهاي پهلو و آستين دوخته شده است .
تنبانهاي زير مردانه «بالاك» و تنبانهاي رو «جولبار» نام دارد . بالاك جوانان و مردان ميان سال از پارچه هاي نخي رنگارنگ و بيشتر پارچه هاي سبز و يا نيلي و براي مردان كهنسال ، از پارچه هايي سپيد دوخته مي شدند ».
«جامه بالائي زمستان تركمنها پوستين هائي بنام «ايچمك» كه معمولاً از پوست بره قره گل كه به رنگ زرد در مي آورند ع مي باشد .
پوستين از پوست بره ، آستينش تنگ و دراز و دامنش تا زير زانو ها مي رسد. در جلو پوستبن دكمه و يا قلاب نيست ناچار وقتي كه مي پوشند با دو دست جلوي دامنش را مي گيرند تا از هم باز نشود . اما هر وقت كه مي خواهند به كاري مشغول شوند ، يا بر اسب بنشينند ، روي پوستين و دور كمر را با شال مي بندند.
مردان كلاه پوستي «تلپك» بر سر مي گذارند كه از كلاه ازبك ها زيباتر است .مردان تركمن داراي دو نوع كلاه پوستي هستند كه نوعي از آن نيم گرد است . همه سر پوش گرد و اطراف آن از پشمهاي بلند و مشكي انباشته است . و نوع ديگر به شكل مخروطي ناقص است كه قسمت گشاد آن در بالا قرار مي گيرد . اين كلاه سر پوشي مسطح دارد و آن را معمولاً با پارچه قرمز خوش رنگ مي پوشاندند و «نوارهائي به شكل براي زينت روي آن مي دوزند هردو نوع كلاه آستردار است .
موقع آلامان لباس سبك و مجللي به نام«چاپان» خيوه بر تن مي كردند و آن لباس شبيه لباس خانه است ولي كوتاه تر»
«لباس اصلي تركمن رداي بلند بوده كه به آن «دون» مي گفتند و بنا به رنگ و نوع بافت به دو نوع تقسيم مي شود . اگر از ابريشمي كه كاملاً قرمز رنگ باشد «قئزيل دون» و اگر رنگ آن متمايل به زرد و بافت پارچه آن يكنواخت نباشد و پيله هايي با رنگ مختلف از درون آن عبور دهند به آن «غار مادون» مي گويند . بر حاشيه «دون» نوارهاي سوزن دوزي از نوع «آلاجا» وجود دارد كه به زيبايي دون مي افزايد.
بر كمر و به روي دون كمربندي از نقره مي بستند كه به آن «شده غوشاق» و يا «ترمه شال» مي گويند .
امروزه اين لباسها را تنها كساني كه ذكر نمايشي را اجرا مي كنند و كساني كه آواز و موسيقي مي خوانند (باخشي ها) بر تن مي كنند آن هم تنها در مراسم و جشن ها .

لباس زنان
لباس زنان تركمن بسيار متنوع و در هر دوره از سني به شكل خاصي بروز مي كند . تنوع لباس علت و فلسفه خاصي دارد كه با سن زنان همراه است .
«دختران تركمن كلاهي بر سر مي گذارند كه آنرا به نام هاي مختلفي چون «بورگ»،«تا سه گ» و «تاخيه» مي خوانند . روي اين كلاه را كه به صورت گرد و بدون برجستگي مي باشد ، با پولك و «قبك» هاي نقره اي زينت مي دهند . دختران موهاي خود را به صورت چهار رشته مي بافند كه دو رشته از جلو و دو رشته به پشت آنان مي افتد . موها را با آويزه هايي از جنس طلا و نقره به نام «ساچ باغ» (مو بند) مي آرايند . در نوك قبك ها كه لوله شكل مي باشد به هنگام نامزد شدن پر پرنده اي به نام «اوتاغه» قرار مي دهند و به اين دختر «اوتاغه لي غيز» مي گويند.
«زنان تركمن در زير پيراهن شلوارهاي رنگي درازي مي پوشند . برش شلوارهاي زنانه همسان برش شلوارهاي مردانه است ، اما با شلوارهاي مردانه اين تفاوت را دارد كه پايين آن تنگ است و به پاها مي چسبد . اين شلوارها را با تكه هاي پارچه هاي داراي رنگ و جنس گوناگون مي دوزند . بخش پاييني شلوار (تازانو) از پارچه هاي قرمز و يا آبي رنگ ابريشمي است كه در خانه بافته شده و بخش پاييني آن نيز از حرير مرغوبي است كه بالاي آن ، با نخ پشمي ، گلدوزي ظريفي مي كنند . در پايين پارچه هاي شلوار ، نوار سياهي به پهناي 1-5/1 سانتي متر مي دوزند كه «بالاك يوب» نام د ارد .
«زنان پارچه پيشاني بند خودشان را كه به لهجه تركمني «آلانگي» مي نامند ، مانند تازه عروسان نمي دوزند ، بلكه وقتي كه بخواهند به شهر يا ميهماني و عروسي بروند علاوه بر «پويك يالق» و «آلانگي» روسري هاي گران قيمتي به نام «چارقد» به سر مي اندازند، اين روسري ها ، كه با ريشه هاي آويخته اش تا ساق پاها هم مي رسد ، چهار گوشه است .
«زنان چكمه هاي پاشنه بلند به رنگ زرد يا قرمز بر پا مي كنند».
«زنان جوان تركمن ، زيور آلات دل گونه اي را بنام «آسيق» بر گيسو مي زنند .
زنان تركمن گوشواره هاي طلا و نقره گوناگون «گولاك خالكا» (حلقه گوش) دارند :
وسايل زينتي دستان ، «بيله زيگ» و «اوزوق» هستند . «بيله زيگ» دستبندي است بزرگ با تكه هاي طلا كه دو سر آن در پشت دست به هم نمي چسبد.
اوزوق النگويي است كه بيشتر ، از نقره ساخته شده است . «آچار باغ» گردن بند نقره با آب طلا ، بر روي سينه نصب مي شود و داراي تكه هاي كوچك آب طلا داده شده است و در ميان گلي است و همه قطعات آن با زنجير به هم پيوسته شده اند .
تمروزه همه اين وسايل زينتي كه از انها اسم برده شد در ميان تركمنهاي ايران ديده نمي شود بلكه آنها را به عنوان وسايل زينتي استفاده مي كنند ، تنها شلوارهاي تركمني با گلدوزي هاي ظريف و بسيار زيبا در ميان انها وجود دارد امروزه تركمنها لباسهاي بلند مي پوشند و چارقد بر سر مي گذارند و پس از عروسي آلانيق «كلاه» به سر مي گذارند.