"مختومقلی فراغی وانتخاب همسر"

بی شک مختومقلی فراغی (1790-1733 م) حوزه ی فعالیت شاعری خود را به عرفان محدود نکرده است.در اشعار وی زمینه های مختلف از جمله فرهنگ واجتماع نمود می یابند.مختومقلی در میان مردم زیسته وبه چشم خود مسایل مختلف اجتماعی زمان خود را با موشکافی دقیق وبا اشارات بسیار ظریف شاعرانه ی خود در مورد این مسایل، چشم هم عصران خود و هم چنین نسل های آینده را بازتر کرده است.
از دیرباز، در میان ترکمن های قدیم و به همین شکل امروزه، مساله ی ازدواج وانتخاب همسر یکی از مهمترین ودر واقع حساس ترین انتخاب یک جوان به حساب آمده است.در مقابل چنین واقعیت مهم وانکارناپذیری،مختومقلی نیز به مانند همه ی شاعران اجتماعی سرا، دین خود رانسبت به این مقوله به شکل بسیار زیبایی به اجتماع گذشته وآینده ادا نموده است.

با توجه به بعضی اشعار مختومقلی،همسر وی، همسری نبوده است که با ایده آل ذهنی اش سازگاری داشته باشد چنانکه می گوید:
فراغی گلدیم جهانا بیر یار برگیل عقلی دانا
دوشدیم اوم بیلمز نادانا بیر قدریمی بیلن ایسلارین

در ابتدای همین شعر نیز مختومقلی خصوصیات یک همسر مناسب را اینگونه بیان می کند:

بادام قاباق،آلما یانگاق بیر زیبا صنم ایسلارین
تانگری برمسه،ناده لی باش آلیپ قایدا گیده لی
اوتوریپ-توروشی ادالی قاشلاری قلم ایسلارین
اوزنه حرمت گتیرن اری نینگ خذمتین بیتیرن
قاشینی چیتمان اوتوران مانگلایی گولن ایسلارین

در واقع چنین اشعاری گویای این حقیقت است که همسر مختومقلی خصلت های نیکوی مد نظر وی را نداشته است. در شعر "هر یانا" او از خدای متعال همسری با چنین ویژگی ها طلب می کند:

بیر یار برگیل اتلی قانلی کونگلی گینگ،گووسی میدانلی
دیل بیلن، عقلی کماللی یوزی هم بولسون گورکانه

بویی اوزین پس بولماسین حددن آشا مس بولماسین
عقل سیز ناکس بولماسین ساده دن بولسون تورکانا
مختومقلی فراغی تنها به توصیف ویژگی های یک همسر نیکو بسنده نکرده وعواقب و بلاهای یک همسر نامناسب را به این صورت بیان می کند:

حلی ینگ یامانی سرینی گیزلار دوغرینگی یاشیریپ،یالانینگ سوزلار
اول شیطان آزدیرسا باشغانی گوزلار آصیل ها مکرینه یتیپ بولمه یار

و یا در شعر "چاتیپ بولمه یار" :

کلته دینگ دن بولماز بیک مناره یامان خاتین دوشسا بیر یاغشی اره
باشین کسیپ قانین دوکیپ کناره یا اولدیریپ یا دا ساتیپ بولمه یار

مختومقلی با اشعار خود در مورد همسر وانتخاب آن و با ارایه ی بازخور های مثبت و منفی در این مورد،جوانان را در مقابل تعلیمات وتجربه های خود قرار می دهد تا بدین وسیله راه و رسم صحیح و عقلایی برخورد با این مساله ی مهم اجتماعی را به آنان بیاموزد.

منبع:دیوان کامل مختومقلی فراغی(قاضی)