کانال تلگرام سایت
کانال سایت در تلگرام
تبلیغات



تبلیغات متنی ویژه

جراح و متخصص بیماریهای کلیه و فوق تخصص اندویورولوژی و لاپاراسکوپی پیشرفته


دارالترجمه رسمي قاضي (314تهران)
با مدیریت: ملاعاشور قاضی، مترجم رسمی زبان آلمانی و مترجم خبره زبان ترکمنی - قوه فضائیه
 88916906 - 021


انتشارات بشارت فر
با مدیریت: رجب محمد بشارت فر، ناشر کتب های اجتماعی و خانواده، مبتکر طرح های جدید کارت عروسی

شماره تماس: 09112761521



ارائه دهنده محصولات دانلودی( مقاله، پروژه، جزوه و کتاب و ... )


تبلیغات متنی شما در اینجا
ماهیانه 25 هزار تومان، نمایش در تمامی صفحات سایت
سال 1395
سال 1395
تبلیغات

مرور تاریخ / اوضاع ترکمن ها در دوره قاجاریه

تصویر کوچک شده تركمنها كه دشمني بزرگي را با حكام قاجاري آغاز كرده بودند و با توجه به اجحاب و تعدي آنها بر مردم تركمن و غارت اموال آنها موجب گشته بود كه تركمنها هراز چندگاهي هرچند در بعدهاي بسيار ضعيف بطور پراكنده به نواحي ايران حملاتي را به انجام برسانند و اين حملات در دورة ناصرالدين شاه كه دشمني دولت با تركمنها به اوج خود رسيده بود – شدت بيشتري يافت كه در اكثر اين حملات تركمنها نتوانستند به پيروزي و موفقيت برسند. البته كسي از تركمنها نبوده است كه در مورد اين عمليات انتقامجويانه مطالبي بنويسد و ماجرا را تشريح نمايد زيرا متأسفانه تركمنها عادت نداشتند وقايع اتفاقيه را به نگارش در بياورند اگر اينچنين مي‌شد ما مي‌توانستيم از نظريات و نكته‌هاي قابل توجه‌ آنها مطلع شويم اما هرچه كه از اين ماجرا مي‌دانيم از تاريخ مورخان متملق و درباري قاجاري اطلاع يافتيم كه بسيار يكجانبه و مغرضانه مي‌باشد. اكنون از زبان اين مورخان حملات پراكنده تركمنها را در ذيل مي‌آوريم.

هروي مي‌نويسد: «در سنة 1268 هجري ، چهارهزار سوار تركمن با پانصدسوارة ميرگان متفقاً براي تاخت و تاز نواحي خراسان آمدند و بعضي اطراف تربت‌حيدريه را تاخته و غارت نمودند. اما نواب‌حسام‌السلطنه خبردار شده سوار داوطلب متعاقب آنها فرستاد. در بين كوه با خزروجام به تراكمه رسيدند و جنگ سختي در گرفت. دويست‌نفر از تراكمه مقتول [شدند] و پنجاه‌نفر اسير بدست آمد.

مابقي شكست‌خورده اموال و اسيري كه [به] دست آورده بودند واگذار نموده گريختند. و از سواران خراساني شصت‌نفر مقتول و مجروح گرديد» .

در مورد چند حملات ديگر تركمنها به شهرها و آباديهاي ايراني در كتاب حقايق‌الاخبارناصري آمده است: «(در سال1268) محمدشيخ‌مروي با سوارة تركمان از جماعت‌ تيموري خراسان گاو و گوسفند زياد و جمعي كثير اسير بغارت بردند. و همچنيثن جماعتي از تركمانان به تاخت خبوشان آمدند يزدان‌ورديخان برادر ايلخاني به مقابلة آنان اقدام نموده [و] به هزيمتشان فرستاد. جمعي از تركمانان مأسور و مقتول گرديد[ند]. از سمت ديگر از جماعت تكه به ديار بيارجمند را آمدند ، چهار‌نفر اسير نموده در اثناي مراجعت محمدرحيم‌خان حاكم بوز نجرد راه برايشان گرفت. برخي را به قتل رسانيد و امراي بيارجمند را رهانيد و در آن وقت هزار سوار بعزم شاهرود و بسطام آمدند. افراسيابخان‌نرديني و محمدوليخان‌بيگلربيگي استرآباد به مدافعة آنان شتافته بعد از مقابله و مقاتله، تركمانان عقب‌نشيني كردند. ديگر چهل‌وشش نفر از سوار جماعت تركمان بر قرية قرق از توابع تربت‌جام آمده سي نفر از نسوان آنجا را اسير نموده مراجعت مي‌نمايند. كريم‌دادخان‌هزاره استحضار بهمرسانيده و آنان را تعاقب مي‌كند،‌ پس از وصول تمامي آنها را دستگير ساخته اسرا را رها ساخت و تركمانانرا مقيد به مشهد ‌مقدس فرستاد. حسام‌السلطنه با شنيدن اين اخبار عباس‌قليخان دره‌جزي با اسكندرخان پسر حسينخان و پاشاخان مراغه‌اي را به قواي تمام از پياده و سواره توپخانه به دربند مزدوران روانه كرد كه درآنجا و آق‌دربند دوقلعة كوچك و مستجكم بنا نمودند وآنجا را مجهز كرده و برگشتند.

وهم در اين سال (1268ه‍ .ق) ارازخان با جمعي از تركمانان سرخس بتوسط ايلخاني به مشهدمقدس آمد، ملتزم چاكري و اطاعت گرديد. چندين تن از متعلقان خود را به گروگان سپرد. و همچنين تركمانان مروي متعهد حراست حدود و ثغور خراسان گرديدند.
(در سال 1269) كريمدادخان‌بيگلربيگي دوهزار خانوار با خزري را با پسر خليفه عبدالرحمن حكمران مرو و كدخدايان طيوف سالورساروق [= ساريق] به ارضا‌اقدس فرستاد. [و در اين سال] سيصدنفر [از] كدخدايان و ريش‌سفيدان تراكمة آخال محض اظهار اطاعت خدمت نواب‌حسام‌السلطنه آمده جزوخدام شدند . و هم در اين سال «تركمانان ياغي كه به تاخت نواحي نيشابور آمده بودند از افراسياب‌خان‌نرديني شكست سختي خورده جمعي كشته و اسير شدند» . خورموجي در وقايع سال 1269ه‍ .ق آورده است: «هم در اين سال جمعي از سوارة تركمن به تاخت شاهرود و بسطام آمدند ، محمدرحيم‌خان‌شادلو چون مطلع گرديد آنها را تعاقب نمود. پس از تلافي فريقين و مبارزات حزبين جمعي از جماعت تركمان مقتول و مأسور ، بقيه به وادي هزيمت شتافتند.


آمدن محمدامين‌خان براي تصرف مرو و لشكركشي ايران به آن ولايت
تركمنهاي مرو همواره در بين كشمكش خانات خيوه و شاهان ايراني قرار گرفته بودند و برخي اوقات حاكم خيوه‌اي بر سر آنها گماشته مي‌شد و گاهي در هنگام اقتدار شاه‌قاجار امير ايراني بدانجا فرستاده مي‌شد و البته تركمنها هيچوقت به تمام معنا مطيع و منقاد حاكم نمي‌شدند و هرگاه حاكم در ظلم و تعدي زياده روي مي‌كرد در مقابلش اقدام مي‌كردند. يا به قتلش مي‌رساندند و يا مأسور مي‌كردند و يا با قرار گرفتن در مقابلش او را مجبور به ترك ولايت مي‌نمودند. از جمله در سال 1269هـ . ق حاكم مرو از طرف خان‌خيوه تعيين شده بود كه با بدون در نظر گرفتن رعايت انصاف و جذب قلوب مردم به ظلم و ستم حكمراني آغاز كرد كه آخرالامر منجر به قتل وي و حملة محمد‌امين‌خان حاكم خيوه به مرو انجاميد. و در مقابل ايران نيز ادعاي حاكميت برمرو داشت با دعوت مردم مرو براي مقابله با محمد‌امين‌خان بدانسو لشكركشي نمود. خورموجي در وقايع سال1269 آورده است: «هم در اين سال محمد‌امين‌خان والي خوارزم بتصرف مروجازم و با لشكري آراسته عازم گرديد. عبدالرحمن تركمانان كه ريش‌سفيد تركمان مروي بود، خلف خود رحمان‌وردي نام را روانه ارض اقدس ساخت. از امير‌زاده حسام السلطنه پس از اجازه از كارگزاران درباره عباس‌قليخان دره جزي را با يكصدوپنجاه سوار به مرو فرستاد. در آن اثنا والي خوارزم به حوالي قلعه مرو رسيد. عباسقلي‌خان و تركمنان مروي از در مدافعه در آمدند . اين هنگام عباسقلي‌خان مريض گشت و به اندك روزي در‌گذشت. محمد‌امين‌خان والي خوارزم چون قريب سه ماه در صحاري مرو بسر رسانيد، فتح ميسر نشد ،‌ و مرض وبا در لشكر شايع گرديد. لاعلاج امير‌احمد‌خان‌جمشيدي را از قبل خود در قره‌ياب شش‌فرسنگي مرو گذاشته، خود به خيوق مراجعت نمود.

مير‌احمد‌خان جمعي از تركمنان را باخود متفق ساخته به نهب و غارت وآزار ساكنين مرو پرداخت.
چون زمان اين آشوب و انقلاب امتداد مي‌يافت، اهالي مرو با بليّة قحط ‌و ‌غلا مبتلا شدند. جمعي از رؤسا و ريش‌سفيدان خود را روانه ارض اقدس ، خدمت حسام‌السلطنه ساختند . امير‌زاده چند نفر معارف ايشان را به رسم گروگان در دارالملك خراسان مامور به توقف فرمود ، پس از آن سه فوج سرباز خراساني و پانصد سواره و شش‌ عراده توپ و خمپاره به سركردگي اسماعيل‌خان سرهنگ برادر عباس‌قلي‌خان مير‌پنجه به اعانت مرويان و توقف آنجا امر نمود ». سرهنگ اسماعيل‌خان ميرپنجه كه بعد از برادر جانشين او شده بود در مورد مسلة مرو و لشكر‌كشي خان‌خيوه چنين نوشته است: « دوازده سال قبل از ماَموريت جان‌نثار به خراسان ، محمد‌امين‌خان ، خان‌خيوق ،‌ محمد نيازباي نامي را ، كه يكي از بزرگان ازبك بوده، به حكومت مرو مامور داشته [است. وي] مرد بد‌سلوكي بوده ، دوازده سال همه را به تاخت و تاز حكومت كرده ،‌ عاقبت، از سوء سلوك او، تركمانان سالور و سارق و تكه موافق و متحد با يكديگر شد[ند و] او را به قتل رسانيدند . اين خبر مسموع‌خان خيوه شده ، با سارق [= ساريق] عداوت ورزيده، هر ساله به عزم غزوه و قتال با دوازده‌هزارسوار‌جرّار ، بر سر مروي و سارق رانده آنها را قتل و غارت مي‌نموده [است]. و قريه قراياب را، كه [در] نيم‌فرسخي مرو واقع است،‌ همت برآباد [كردن] آنجا گماشت [و] قلعه محكمي ساخت و تقريباً سه‌ چهار‌هزار خانوار از تركمانان تجن و تكةسرخس و تكة‌آخال و سارق و سالور ، كه در زمان قديم نيز در قراياب توطن و تمكن داشته‌اند، آورده [و] در آنجا مسكن نموده [است]. و مير‌احمد‌خان‌جمشيدي را در قراياب حاكم كرده [است]. استيلاي او نه همين به مرو تنها بوده [است بلكه] تركمانان تكة‌سرخس وآخال را نيز تحكمات و صادريات نا‌موجه مي‌نمود. از آن پس همة ‌اين ايلات خون او را و بال گردن سارق نموده [و] خود را خدمتكار خان‌خيوق نمودند».

امّا اين خدمتكاري به طول نينجاميد و تركمنها نتوانستند طاقت بياورند و به دولت ايران التجاء بردند. تبرائيان مي‌نويسد: «فتح هرات توسط حسام‌السلطنه كه پيش از آن تاريخ تحقق يافته بود، موجب پراكندگي ايلات اطراف آن جا گرديد. خان‌خيوه نيز با نيرنگ و با وعدة اين كه پنجده را به آنان واگذارد. افراد ايلات را فريفته به مرو برد و به اسارت درآورد. تهاجم هر ساله و پياپي خان‌خيوه و قتل‌و‌غارت اهالي و بسته شدن راه كارواني مرو سبب شد تا تركمنان التجا به حاكم بخارا ببرند و پس از نااميدي از او دست ياري به سوي ايران دراز كنندو با ارسال نامه‌هاي متعدد از حسام‌السلطنه استمداد جويند. اين رخداد‌ها موجب آن شد كه سرهنگ اسماعيل‌خان كه درآن هنگام جانشين برادر تازه درگذشته‌اش شده بود، فرماندهي نيروي‌ نظامي جهت دفع شرارت تركمانان و قلع‌و‌قمع اشرار منصوب گردد و عازم منطقه شود.
البته مامورين اسماعيل‌خان با شكست مواجه شد . او و فرزندش و چند نفر از صاحب منصبان افواج اسير شدند و به خيوه انتقال يافتند او پس از ده سال اسارت از زندان فرار كرد. ابتدا به خراسان رفت و سپس رهسپار دارالخلافه شد».


مسألة مرو در دورة فرمانروايي فريدون ميرزاي فرمانفرما در خراسان
در سال 1270 هـ . ق اميرزاده فريدون‌ميرزاي‌فرمانفرما به فرمانروائي مملك خراسان رسيد و وزارت آن سامان حسب‌الاستدعاي صدر‌اعظم به ميرزافضل‌اللّه وزير نظام تفويض شد.
روز نهم رجب همان سال امير و وزير وارد مشهدمقدس شدند و در مقام انتظام امور مرو برآمدند . چرا كه اوضاع مرو در آنزمان مغشوش بود . شرح اين قضيه آن است كه حسام‌السلطنه فرمانرواي قبلي خراسان قبل از رفتن به دار‌الخلافة تهران ، امير‌حسنخان برادر سامخان‌ايلخاني را با دويست نفر سوار به اعانت بهادرخان و تركمانان مروي فرستاده بود. مشاراليه چون به يك منزلي مرو رسيد. تركمنهاي ساكن قره‌ياب و جماعت خوارزمي از اين قضيه اطلاع حاصل كردند و با جمعيتي كامل از سواره و پياده برسر راه امير‌حسنخان آمدند . مشاراليه با آمدن اين لشكر تركمن براي خود پناهگاهي پيدا كرده و در آنجا متحصن شد.

سه چهار روز بعد كه معلوم شد آذوقة سواران و علوفة اسبان رو به اتمام است. همراهان را تحريك نمود كه متفقاً با‌ سلاح و لشكر به تركمنها حمله نمايند. در آن هنگام بهادر‌خان با يك فوج سرباز و مجهز به توپخانه به امداد لشكر خراسان رسيد. تركمنهاي خوارزمي و قره‌يابي شكست خورده و بيكباره پريشان و مجبور به فرار شدند . لشكر ايراني آنان را تعقيب كردند و عده‌ زيادي از تركمنها را از دم تيغ گذراندند و عده‌اي را به اسارت بردند.حتي يك كاروان از تركمنها كه به قره‌ياب غله حمل مي‌كردند نيز به دست لشكر خراسان افتاد. چون اين خبر پيروزي لشكر خراسان به مشهد‌مقدس رسيد،‌ فرمانفرما فرمانرواي خراسان به جمع‌آوري لشكر پرداخت و روز بيست‌و‌يكم رجب بدان سو حركت كرد و با لشكرش آق‌دربند را قلع‌و‌قمع كرد و از طرف ديگر سامخان‌ايلخاني و عليقلي‌خان‌مير‌پنچه نيز با افواج افشاري در آن مكان در نزد فرمانفرما حاضر به خدمت شدند. فرمانفرما سامخان را از آنجا با لشكركشي مجهز به آذوقه و سيورسات چندماهه به مرو فرستاد و خودش به مشهد‌مقدس مراجعت نمود. در اين هنگام ارازخان و قوشيدخان و رحمان‌قلي‌خان و صوفي‌خان با جمعي ديگر از ريش‌سفيدان تركمانان ساكن سرخس به ارض اقدس آمده دربارة تركمنهاي آقتمش و توقتمش (از تيره تكه) از اميرزاده بزرگ اطمينان تمام حاصل نموده و با كسب اجازه از وي چهار خانوار از آن دو طايفه به رسم گروگان در مشهد اقامت داده و مراجعت نمودند.


طغيان حاكم كلات و فرار او به نزد تركمنها
جعفر آقا كلاتي حاكم كلات بود و چون طريقه طغيان در سر پرورانده بود از زمان ورود فريدون‌‌ميرزا فرمانرواي خراسان تا آنروز نزد وي براي اظهار اطاعت و تبريك نرفته بود و بر عليه وي طريق طغيان مي‌پيمود. لهذا آقاسي‌خان‌خوري و رضاخان‌گوارشكي و رحيم‌خان چوله با تفنگچي چريك مامور به تصرف كلات آمدند و در حين ورود دروازة ارغون‌شاهي را به تصرف در‌آوردند. مردم كلات چون از دست جعفر‌آقا ناراحت و ناراضي بودند در مقام تلافي بر‌آمدند و به نيروهاي دولتي ياري رساندند. جعفر‌آقا ناچاراً با چهار برادر و ده نفر سوار به طرف خوارزم فرار نمودند و به خان‌خيوه پناهنده شد.

مامورين قضيه را به آگاهي فرمانفرما رساندند. اميرزاده، جوادخان‌شقاقي را با چهار‌صد سوار و بهادرخان‌دره‌گزي را با عده‌اي پياده به حفظ كلات مامور نمود. پس از چند روز ديگر خود نيز با سه فوج سرباز و ده عراده توپ به آنجا رفت. بعد از ورود به كلات ميرزا‌ابراهيم را با دو فوج سرباز خمسه به حكومت و محافظت مأمور داشت و خود به طرف اتو و آخال و عشق‌آباد رفت.
وقتي كه آن اراضي عرضة تيغ و شمشير لشكريان گشت تركمنهاي آن نواحي به بيابانهاي دور دست متواري شدند. قلعه‌هاي محل زندگي آنان را با خاك يكسان كردند و آذوقه و علوفة آنها را سوزاندند. و بعد از اتمام كار و انتظام‌امور به مشهد‌مقدس مراجعت نمود.

از آن طرف نيز جعفر‌آقا بعد از ورود به خيوه از والي خوارزم كمك خواست. والي خوارزم به ياري وي شتافته به قره‌ياب آمد و جمعي از سوارة قره‌يابي را با خود برداشته به جانب كلات تاخت . ميرزا‌ابراهيم‌خان از در مدافعه در‌آمد، عده‌اي از همراهان جعفر‌آقا مجروح شدند و عقب‌نشيني نمودند . در مطالب فوق دريافتيم كه در اختلافات داخلي حكومت قاجار نيز تركمنها طرف دشمن حكومت بودند كلات به سرزمين تركمنها نزديك بود و ممكن است كه حاكم كلات (جعفر‌آقا) بارها با تركمنها به جنگ پرداخته باشد امّا باز وقتي كه حاكم كلات بر عليه حكومت طغيان كرد تركمنها نيز با او همراهي نمودند و بخاطر كينه‌اي كه از دولت قاجار داشتند بر عليه دولت حتي با دشمنان خود نيز همداستان مي‌شدند. كما ‌اينكه مي‌دانيم آصف‌الدوله حكمران قديمي دولت خراسان در دورة محمد‌شاه قاجار با تركمنها بسيار دشمني مي‌كرد و به اذيت و آزار آنها مي‌پرداخت اما باز تركمنها فرزند اوسالار را بر عليه دولت ياري نمودند.


حملة محمد‌شيخ‌تركمان به كاروان هراتي
در سال 1270 ه‍‍ .ق تقريباً در همان ايامي كه حاكم كلات طغيان كرده بود و تركمنها وي را ياري مي‌نمودند قافله‌اي از هرات به سوي مشهد مقدس در حركت بود . هنگاميكه اين قافله به كوهستان هرات رسيد، محمد‌شيخ‌تركمان با تركمنهاي ساكن قره‌ياب به قافله برخوردند و به آنها حمله نمودند و كاروان و اسب و تمام اموال آنها را به تصرف درآوردند و افراد كاروان را به اسارت خود درآوردند. اين خبر به مردم هرات و آن منطقه رسيد ، با شنيدن اين خبر جمعيتي از هرات و خواف و جام و هزاره و سرخس به تعقيب آنها رفتند و در با‌خرز به آنها رسيدند و تمام اسرا و اموال را از آنها پس گرفته و عده‌اي از آنها را مقتول و مجروح كردند. و تركمنها شكست‌خورده در اين عمليات انتقام‌جويانة خود ناكام ماندند.



حمله تركمنها به دهكدة آفريزه
در سال 1270 ه‍ .ق تركمنها بار ديگر به اراضي خراسان حمله نمودند و در اين حمله دهكدة آفريزه يكي از روستاهاي قوشخانه را محاصره نمودند. اهالي آن محل با ديدن اين حمله به دفاع برخاستند و در مقابل تركمنها سخت مقاومت نمودند. تركمنها چون با دفاع سرسختانة اهالي مواجه شدند و تسخير قلعه را در قدرت خود ‌نديدند با سوزاندن خرمنهاي آنها و بدست آوردن اموالي كه خارج از قلعه بود مراجعت نمودند اين خبر در بين اهالي روستاهاي اطراف پيچيد و اهالي اطراف به ياري مردم آفريزه آمدند واز مردم خيرآباد در آن ميان بودند . و تركمنها بعد از تاراج اموال مردم آفريزه به خيرآباد رفته بودند و در آنجا بين اهالي خيرآباد و اطراف برخوردي ايجاد شد كه تركمنها شكست خوردند و در اين عمليات ، بيست‌و‌شش نفر از آنها كشته شدند و عده‌اي هم اسير . اسرا و سرهاي مقتولين را يزدان‌ورديخان به دار‌الخلافه فرستاد و براي پاداش اين عمل نشان سرهنگي و حمايل سفيد از شاه دريافت نمود.
 
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
ارسال نظر
شرایط نظر*
همه‌ی نظرها نیاز به تایید مدیر سایت دارند
عنوان*
نام شما*
ایمیل*
وب سایت*
پیام*
کد تایید*

اگر نمی‌توانید کد را تشخیص دهید، لطفا روی تصویر کلیک نمایید تا تصویر دیگری ساخته شود


حروف موجود در تصویر را وارد کنید
حساس به بزرگی و کوچکی حروف
حداکثر تعداد تلاش برای ارسال: 10 مرتبه
تبلیغات

ورود

واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟

عضو شوید

افراد آنلاين
14 کاربر آن‌لاين است (10 کاربر در حال مشاهده‌ی سایت اخبار)

عضو: 0
مهمان: 14

بیشتر...
تبلیغات