کانال تلگرام سایت
کانال سایت در تلگرام
تبلیغات



تبلیغات

آيين هاي شب يلدا در ميان اقوام خراسان شمالي

فرستنده admin در تاريخ 2015/12/22 4:30:00 (821 بار خوانده شده) آداب و رسوم
تصویر کوچک شده شب يلدا يا به قول قديمي ترها، شب چله، آخرين روز آذر و شب اول زمستان و طولاني ترين شب سال است. ايرانيان باستان با اين باور که فرداي شب يلدا با دميدن خورشيد، روزها بلندتر شده و تابش نور ايزدي افزايش مي يابد، آخر پاييز و اول زمستان را شب زايش خورشيد مي خواندند و براي آن جشني بزرگ برپا مي کردند.

اگر چه امروزه يلدا و آيين هاي اين شب در گذر زمان دستخوش تغييراتي شده است، اما هم چنان در مناطق مختلف کشور مورد توجه است و اين شب هنوز هم با گردهم آمدن و شب نشيني اعضاي خانواده و اقوام در کنار يکديگر سپري مي شود. خراسان شمالي از جمله مناطقي است که اين آيين را با وجود تنوع و تکثر قوميت ها در طول سال ها به شکل ويژه گرامي داشته است.

شب زايش دوباره خورشيد
يک پژوهشگر فرهنگ عامه استان با بيان اين که کلمه يلدا به معني متولد شدن است، مي گويد: از آن جايي که به باور قدما، خورشيد دوباره در شب يلدا متولد مي شود، به آن يلدا مي گويند.«ناصر رهنما» اضافه مي کند: خورشيدي که در اولين روز دي ماه موسوم به چله بزرگ متولد مي شود، چندان که بايد نمي تواند خود را نشان دهد اما پس از آن، رفته رفته روشنايي و گرمايش بيشتر مي شود.وي با اشاره به تقسيم بندي زمستان از سوي پيشينيان ما به 2 چله بزرگ و کوچک ادامه مي دهد: طبق اين باور، از آن جايي که اين چله با کلمه بزرگ همراه است، در اين 40 روز سخت گيري نمي کند و سرماي زيادي در اين مدت را شاهد نيستيم و وقتي چله بزرگ تمام مي شود، زمستان را به چله کوچک مي سپارد و از آن مي خواهد تا زمستان را سخت بگيرد.وي بيان مي کند: اين اعتقاد که بارش برف و باران در چله کوچک بيشتر مي شود، از قديم رايج بوده است.اين پژوهشگر قوم ترکمن هم چنين به يک سنت قديمي بين ترکمن ها اشاره دارد و مي گويد: در گذشته ترکمن ها فرزند پسري را که در فاصله 25 آذر تا دهم دي ماه متولد مي شد، با عنوان «گون دُوقدي» به معناي تولد خورشيد و دختران را با نام يلدا و کلمات هم ريشه آن نام گذاري مي کردند که هنوز هم اين رسم در روستاهاي ترکمن نشين مرسوم است.اين کارشناس ارشد زبان و ادبيات فارسي اظهار مي دارد: آيين شب يلدا از زمان هاي قديم بين ايرانيان رواج داشته و از قديم اين شب در ايران فرهنگي شامل آسياي ميانه، قسمتي از عراق، عربستان و برخي کشورهاي جنوب خليج فارس جشن گرفته مي شد.«رهنما» با تأکيد بر اين نکته که يلدا متعلق به ايران و ايراني است، بيان مي کند: از زمان هاي قديم داستان، افسانه و قصه هاي مربوط به فرهنگ عامه توسط پيرمردان و پيرزنان در اين شب روايت مي شده و دليل شب نشيني ايراني ها در شب يلدا، استقبال از تولد خورشيد بوده است. وي ادامه مي دهد: به اعتقاد گذشتگان، در شب يلدا خورشيد دوباره متولد مي شود و در زمستان در واقع دوران کودکي خود را سپري مي کند؛ بهار فصل جواني خورشيد، تابستان سن کمال آن و پاييز هم زماني است که به پيري مي گرايد و اين روند هر سال ادامه دارد.

خوراکي هاي مخصوص ترکمن ها در شب يلدا
«رهنما» بيان مي کند: قوميت هاي مختلف در شب يلدا از آداب و رسوم گذشته خود صحبت و با حضور در ميان بزرگان به نوعي تجديد ديدار مي کردند.وي اظهار مي دارد: در گذشته مردم سعي مي کردند آن چه را از زمين خود برداشت مي کردند در اين شب استفاده کنند و تمام طول پاييز براي جمع آوري تنقلات و خوراکي هاي ويژه اين شب و پخت شيريني و نان هاي خانگي اقدام و هم چنين چند روز مانده به شب يلدا آن ها را نمک و يا در روغن تفت مي دادند.«رهنما» اضافه مي کند: در اين ميان ترکمن ها انواع و اقسام خربزه و دانه آن را براي اين شب تهيه مي کردند که يکي از آن ها «واخ آرمان» نام دارد و در کنار آن از کدوي «تکل قوز» که در دورترين روستاي استان به همين نام و در نقطه صفر مرزي برداشت مي شد، بهره مي بردند. وي ادامه مي دهد: اين کدو نزد ترکمنان معروف ترين نوع کدو در استان هاي خراسان شمالي و گلستان است. وي به رسم چلگي بردن براي تازه عروس ها که همانند ديگر قوميت هاي استان بين ترکمن ها نيز مرسوم است، اشاره مي کند و اضافه مي کند: يکي از سنت هاي باستاني ايران و ايراني ها برگزاري جشن و سرور در هر فصلي بود که جشن يلدا به عنوان بلندترين شب سال هم يکي از آن جشن هاست.

يلدا، شب شاهنامه خواني
«مهدي رستمي» از پژوهشگران فرهنگ عامه در استان با بيان اين که يلدا بين کرمانج هاي خراسان شمالي از جايگاه ويژه اي برخوردار است، مي گويد: در گذشته خوراک ويژه «ترخان» شامل ترکيب مقوي و انرژي بخشي از دانه هاي خوراکي کوبيده شده همراه با شيره انگور به عنوان نمادي از اين شب شناخته مي شد. وي اضافه مي کند: باريدن برف نيز انگيزه مردم را براي درست کردن «کاچي» که خوراک ساده اي مرکب از آرد سفيد، برنج، روغن حيواني و شيره انگور بود و غذاي خاص اين منطقه است، بيشتر مي کرد. وي يلدا را شب شاهنامه خواني، داستان پردازي هاي پرخاطره، شب روايت هاي اميرارسلان نامدار و شب خوراکي هاي شيرين مي خواند و اظهار مي دارد: افروختن آتش، درست کردن گوي آتشين و پرتاب آن به سوي آسمان هم از جمله سنت هايي است که در گذشته بين قوميت هاي مختلف وجود داشته و هنوز هم ديده مي شود.

تات ها و آتش افروختن در شب يلدا
يکي ديگر از محققان که استاد زبان و ادبيات فارسي است، با بيان اين که در شب يلدا هيچ يک از نمادهاي زيبايي و باروري زمين قابل مشاهده نيست، اظهار مي دارد: در واقع در اين شب با گذاشتن انواع خوراکي ها روي سفره به اعضاي خانواده نويد مي دهيم که زمين، نازا نيست تا مردم از نااميدي فاصله بگيرند و بدانند که زمستان نيز مانند ديگر فصول، ماندني نيست.دکتر «حبيب ا... صفرزاده» با اشاره به رسوم بعضي اقوام استان در شب يلدا اضافه مي کند: در مناطق تات نشين و جلگه سنخواست، مردم در ايام چله کوچک و بزرگ به جمع آوري هيزم مي پرداختند تا شب يلدا در ميدان فراخي، آتش بيفروزند؛ سپس از روي آتش مي پريدند؛ هم چنين در پشت بام هاي کاهگلي نيز نوعي هيزم را خرمن مي کردند و آتش مي زدند به گونه اي که شعله هاي آن که آتش شادي محسوب مي شد، بسيار چشمگير بود.وي ادامه مي دهد: مردمان اين خطه هم چنين چوب هايي را که با نخ و پارچه مزين شده بود، به نفت آغشته مي کردند و به نشانه شادي، نشاط و سرور به آسمان پرتاب مي کردند. وي با اشاره به اين که شب يلدا يا همان چله، حکم شب عيد را براي خانواده ها داشت، بيان مي کند: در اين شب، خويشاوندان دور هم جمع مي شدند و به نقل قصه و روايت زندگي هاي گذشته مي پرداختند و گاهي اوقات داستان هاي منثور ادب پارسي يا شاهنامه و قصه هاي هزار و يک شب را نقل مي کردند.«صفرزاده» مي گويد: تفأل به ديوان حافظ از ديگر آيين هاي شب يلداست و دختران و پسران مجرد از پيران و بزرگان خاندان مي خواستند تا با تفألي به ديوان حافظ بخت خود را بيازمايند.وي خاطر نشان مي کند: برپا کردن کرسي و جمع شدن اعضاي خانواده در کنار آن از ديگر مواردي است که در گذشته شاهد آن بوديم و امروزه از آن خبري نيست.وي بيان مي کند: کدو، انار، هندوانه، انگور، هويج، گلابي هاي زمستاني، زردک، خربزه زمستاني، شيره انگور، تخمه و حلواي محلي که ترکيبي از شيره انگور و آرد نخود بود، پاي ثابت خوراکي هاي اين شب بود. وي مي گويد: در گذشته ميوه هاي فصل را به تدريج تهيه مي کردند و در محل هايي از خانه که سردتر از بقيه بود، به شکل «آونگ» يا آويز، نگهداري مي کردند تا شب يلدا و در طول زمستان به مصرف برسانند.وي اظهار مي دارد: در اين شب، خانواده تازه دامادها نيز هدايايي نظير پارچه، لباس، ميوه، شيريني و آجيل را به خانه نوعروس پيشکش مي بردند که در رسم خراساني ها به آن «چلگي بردن» مي گويند.وي اضافه مي کند: خانواده هايي هم که عزادار بودند در اين شب به خانه ديگر اقوام دعوت مي شدند تا در شادي و سرور آن ها شرکت کنند.

آداب و رسوم کرمانج ها در شب چله
محقق و پژوهشگر فرهنگ عامه ديگري با بيان اين که خراسان شمالي به دليل دارا بودن اقوام مختلف، آيين هاي گوناگوني را در هر يک از ايام سال دارد، تصريح مي کند: در برگزاري شب يلدا اشتراک هاي فراواني بين اقوام مختلف استان به چشم مي خورد. «اسماعيل حسين پور» بيان مي کند: مردم در قديم معتقد بودند ميان فرشته خوبي و بدي در اين شب جنگي در مي گيرد که با شکست اهريمن (فرشته بدي) در طلوع آفتاب به پايان مي رسد. وي با اشاره به اين که شب يلدا به شب چله نيز معروف است، اظهار مي دارد: چله بزرگ از اول دي آغاز و تا دهم بهمن ادامه دارد و مردم معتقد بودند در اين ايام به دليل سرماي آن نبايد کسي از خانه بيرون بيايد و نوعي هشدار محسوب مي شد.وي با اعتقاد به اين که يلدا از ديرباز به عنوان شب صله رحم، محبت ها و حرمت گذاشتن به بزرگان مطرح بوده است، مي گويد: شب نشيني در خانه پدربزرگ ها به دليل احترام و حرمتي که ايرانيان براي پدران و مادران قائل هستند، انجام مي شود. وي اضافه مي کند: در اين شب، پدربزرگ ها و مادربزرگ ها با شاهنامه خواني، تفأل به ديوان حافظ و قصه گويي و روايت کردن داستان هاي طولاني از اسطوره هاي باستان، ميهمانان خود را سرگرم مي کردند.وي ادامه مي دهد: خواندن ترانه هاي دنباله دار بومي، با مضامين عاشقانه يا اميد و صميميت، نقالي خواني در کنار بهره مندي از هنرمندي نوازندگان و بخشي ها که بيشتر در روستاها فعاليت داشتند، از جمله آيين هايي است که بيشتر در ميان کردها مرسوم بود.وي بيان مي کند: خوانندگي و نوازندگي با موضوع شب و تاريکي و قرائت اشعار «جعفرقلي» شاعر کرمانج در گذشته مرسوم بود که متأسفانه امروز در زندگي شهرنشيني منسوخ شده است. «حسين پور» با اشاره به اين که اهالي هر روستا به تناسب محصولاتي که داشتند و آن چه کاشته مي شد، تنقلات مخصوص اين شب را ذخيره مي کردند، مي گويد: ذبح گوسفند و قورمه کردن گوشت آن، نگه داشتن کدو تنبل و هندوانه روي کاه در کنار آونگ کردن برخي از ميوه ها مثل انگور از روش هاي نگهداري خوراکي هاي اين شب در نبود يخچال بود.اين محقق و پژوهشگر فرهنگ عامه استان با بيان اين که در اين شب از ميوه هاي سرخ نظير هندوانه و انار که به دليل دانه هاي فراوان آن نمادي از فراواني و زايش است، استفاده مي شود، اظهار مي دارد: اين ميوه ها يک نوع پايان ناپذيري را نشان مي دهد و بيانگر اين مسئله است که شب يلدا هر چه قدر طولاني باشد، ولي ما در حال رشد و زايش هستيم.«حسين پور» به خواص ميوه هاي خاص اين شب اشاره مي کند و مي افزايد: بيشتر ميوه ها در حکم واکسني براي پيشگيري از بيماري و به ويژه سرما خوردگي بوده است. وي بيان مي کند: از آن جايي که طولاني بودن شب يلدا دغدغه ايجاد مي کرد، مردم سعي مي کردند با تفأل زدن به ديوان حافظ که اشعاري سراسر شور و پاکي است، اميد به زندگي را براي ميهمانان به ارمغان بياورند و اين شب دراز را کوتاه کنند.وي خاطر نشان مي کند: چلگي بردن براي خانواده عروس از ديگر آيين هايي است که در اين شب رواج داشته و دارد، به گونه اي که در گذشته خانواده داماد با فراهم کردن هدايايي و تزئين آن روي سيني هاي بزرگ مسي قبل از غروب آفتاب به همراه نواختن دف به خانه عروس مي بردند و شب را ميهمان اين خانواده بودند و اين گونه بود که مردم، سياهي چنين شبي را شيرين مي کردند.

اهميت شب يلدا براي ترک هاي استان
يکي ديگر از کارشناسان زبان و ادبيات فارسي نيز با بيان اين که در خراسان شمالي آيين هاي ويژه وجود دارد که گفتن قصه هاي کوتاه، فکاهي و مثل ها از جمله آن هاست، اظهار مي دارد: بين اقوام استان، مراسم شب يلدا بين ترک ها و فارس ها با قوت بيشتري رايج بوده است.«رضواني» اضافه مي کند: مردم عقيده داشتند که بايد در اين شب، چراغ خانه هاي خود را تا صبح روشن نگه دارند و با جمع شدن دور کرسي در منازل بزرگان قوم، شب را به صبح پيوند مي زدند.وي ادامه مي دهد: احترام به بزرگ ترها به ويژه پدربزرگ ها و مادربزرگ ها در شب يلدا اهميت ويژه اي داشت.وي معتقد است: براي زنده نگه داشتن اين آيين بايد سادگي مراسم گذشته حفظ شود.
صفحه مناسب چاپ پیشنهاد این صفحه
این خبر را در این سایت‌ها بوک مارک کن
ارسال خبر به Blinklist ارسال خبر به del.icio.us ارسال خبر به Digg ارسال خبر به Fark ارسال خبر به Furl ارسال خبر به Newsvine ارسال خبر به Reddit ارسال خبر به Simpy ارسال خبر به Spurl ارسال خبر به یاهو Bookmark to Balatarin Bookmark to Faceboom Bookmark to Twitter Bookmark to Scripstyle Bookmark to Stumble Bookmark to Technorati Bookmark to Mixx Bookmark to Myspace Bookmark to Designfloat Bookmark to Google Buzz Bookmark to Google Reader Bookmark to Google Bookmarks
 
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
ارسال نظر
شرایط نظر*
همه‌ی نظرها نیاز به تایید مدیر سایت دارند
عنوان*
نام شما*
ایمیل*
وب سایت*
پیام*
کد تایید*

اگر نمی‌توانید کد را تشخیص دهید، لطفا روی تصویر کلیک نمایید تا تصویر دیگری ساخته شود


حروف موجود در تصویر را وارد کنید
حساس به بزرگی و کوچکی حروف
حداکثر تعداد تلاش برای ارسال: 10 مرتبه
تبلیغات

ورود
شناسه‌ی کاربری:

رمزعبور:

ورود خودکار



واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟

عضو شوید
افراد آنلاين
9 کاربر آن‌لاين است (1 کاربر در حال مشاهده‌ی سایت اخبار)

عضو: 0
مهمان: 9

بیشتر...
تبلیغات